مالکیت صنعتی

اختراع نتيجه فكر فرد يا افراد است كه راه حل عملي جديدي را براي حل مشكل فني مشخص در زمينه صنعت ارائه مي نمايد. اختراع ممكن است به صورت فراورده يا فرايند باشد.

گواهينامه اختراع، سندي است كه مرجع ثبت مالكيت صنعتي كه در اين قانون «مرجع ثبت» ناميده مي شود، براي اختراع صادر مي كند و نشان دهنده حقوق انحصاري مندرج در اين قانون براي دارنده آن است.

بهره مندي از حقوق ناشي از اختراع مندرج در اين قانون، منوط به ثبت آن نزد مرجع ثبت است.

موارد زير از مصاديق اختراع موضوع اين قانون نيست يا از حيطه حمايت از اختراع، خارج است:

۱ - كشفيات، نظريه هاي علمي، روشهاي رياضي و آثار هنري

۲- كاربرد جديد از فراورده ها يا فرايندهاي شناخته شده

۳ - طرحها، قواعد و روشهاي انجام فعاليت هاي ذهني و فعاليت هاي اجتماعي، كسب و كار و بازيها

۴- روشهاي پيشگيري، تشخيص، جراحي و درمان در بيماري هاي انسان و حيوان

تبصره - اين بند شامل فراورده هاي مورد استفاده در روشهاي مذكور كه منطبق بر تعريف اختراع است، نمي شود.

۵- گياهان و جانوران و ريزسازواره (ميكروارگانيسم) ها و اجزاي آنها آنچنان كه در طبيعت يافت مي شوند، ارقام گياهي و جانوري و اجزاي ژني (ژنتيكي) آنها، مشتقات زيستي طبيعي و همچنين فرايندهاي اساساً زيستي طبيعي

تبصره ۱- ريزسازواره (ميكروارگانيسم) هاي دست ورزي شده ژني (ژنتيكي) و فرايندهاي ريززيست محيطي (ميكروبيولوژيك) توليد و تكثير آن كه به واسطه مداخله مستقيم انسان در تركيب ژني (ژنتيكي) به دست مي آيند و خواصي دارند كه در حالت عادي از گونه هاي طبيعي حاصل نمي شود و همچنين فرايندهاي زيستي مبتني بر طراحي و مداخله فني و داراي شروط سه گانه اختراع از مصاديق اين بند محسوب نمي شوند.

تبصره ۲- «ارقام گياهي دست ورزي شده» مطابق قانون ثبت ارقام گياهي و كنترل و گواهي بذر و نهال مصوب ۲۸۳۱/۴/۲۹ و «منابع دامي دست ورزي شده» مطابق قانون نظام جامع دامپروري كشور مصوب ۸۸۳۱/۵/۷ به ثبت مي رسند.

۶- اختراعي كه بهره برداري از آن، خلاف موازين شرعي، نظم عمومي و يا اخلاق حسنه است.

۷- اختراعي كه بهره برداري از آن با حفظ حيات يا سلامت انسان مغايرت دارد يا موجب آسيب جدي به محيط زيست يا كاهش تنوع زيستي مي گردد.

مبحث دوم - حق تقاضاي ثبت اختراع

اشخاص زير حق تقاضاي ثبت اختراع را دارند:

۱- مخترع (شخص پديدآورنده اختراع) يا قائم مقام قانوني يا نماينده قانوني وي

۲- شخصي كه اختراع به سفارش او حاصل شده است يا قائم مقام قانوني يا نماينده وي، با رعايت حقوق مخترع

تبصره ۱- اگر افرادي به صورت مشترك اختراعي را پديد آورده باشند، حق تقاضاي ثبت اختراع و حقوق ناشي از گواهينامه ثبت اختراع به طور مشترك به آنان تعلق دارد.

تبصره ۲- كاركنان مرجع ثبت، حق تقاضاي ثبت اختراع براي خود يا به نمايندگي از ديگري را ندارند.

چنانچه دو يا چند شخص در پديد آوردن اختراعي واحد، مشاركت داشته و سهم آنها در اين همكاري مشخص باشد، ميزان مشاركت هر يك به تفكيك در گواهينامه اختراع قيد مي شود و حقوق حاصل از آن، به همان نسبت به ايشان تعلق مي گيرد. در صورتي كه كار هر يك از آنها جدا و متمايز نبوده يا ميزان مشاركت آنها در ايجاد اختراع مشخص نباشد، نام همه آنها در گواهينامه اختراع ذكر مي گردد و حقوق ناشي از گواهينامه، به طور مساوي به همه آنها تعلق مي گيرد.

هر يك از مالكان مشترك اختراعي واحد، بدون نياز به كسب رضايت مالكان ديگر مي تواند سهم خود را انتقال داده يا به عنوان وثيقه يا هر نوع تضمين ديگر قرار دهد.

تبصره ۱- در صورتي كه يكي از شركا بخواهد سهم خود از اختراع ثبت شده را به ديگري منتقل كند، بايد پيشنهاد فروش خود را به شركاي ديگر اعلام نمايد؛ در صورت وجود پيشنهاد خريد، با مبلغ برابر بين خريدار و يكي از شركا اولويت خريد تا مدت پانزده روز با آن شريك است و در صورتي كه قيمت پيشنهادي خريدار، بالاتر از قيمت پيشنهادي شركا باشد، اولويت خريد با ميزان قيمت پيشنهادي خريدار تا مدت پنج روز با شركاي ديگر است.

تبصره ۲- هر يك از مالكان مشترك به تنهايي، يا همه آنها به اتفاق مي توانند در مورد نقض حقوق موضوع اين قانون، به مرجع صالح قضائي مراجعه كنند.

تبصره ۳- در صورت مخالفت برخي از شركا با بهره برداري از اختراع، شريك يا شركاي ديگر مي توانند الزام شركاي ممتنع را از مرجع صالح قضائي تقاضا نمايند و با پرداخت مابه ازاي عادله سهم آنها از منافع ناشي از بهره برداري، از اختراع استفاده نمايند.

هرگاه دو يا چند شخص، مستقل از يكديگر اختراع واحدي پديد آورده باشند، شخصي كه اظهارنامه خود را زودتر تسليم كرده باشد، حق ثبت اختراع را دارد. همچنين اگر دو يا چند شخص، مدعي حق تقدم موضوع ماده (۱۰) اين قانون باشند، هركدام كه بتواند ثابت كند اظهارنامه اش را مطابق مقررات مربوط زودتر از ديگران تسليم كرده است مشروط بر اينكه آن اظهارنامه، استرداد يا رد نشده باشد، حق ثبت اختراع را دارد.

در صورتي كه اختراع، ناشي از استخدام يا قرارداد باشد، حقوق مادي ناشي از اختراع متعلق به كارفرما است، مگر آنكه به صورت ديگري توافق شده باشد. به منظور صدور گواهينامه اختراع، متقاضي ثبت بايد نام مخترع را به مرجع ثبت اعلام كند.

تبصره - چنانچه اختراع در چهارچوب موضوع فعاليت قراردادي مخترع نباشد يا در مورد اختراع ناشي از اجراي قرارداد، تعيين تكليف نشده باشد، حقوق مادي ناشي از اختراع، متعلق به پيمانكار يا مستخدم است، مگر آنكه اختراع با استفاده از دانش، اطلاعات، فناوري و يا ابزار و تجهيزات متعلق به كارفرما صورت گرفته باشد كه در اين صورت، حق ثبت اختراع و حقوق ناشي از گواهينامه آن متعلق به مخترع است و كارفرما نيز حق بهره برداري غيرانحصاري از اختراع را دارد.

چنانچه شخصي بر اساس «قانون اجازه الحاق دولت ايران به اتحاديه عمومي بين المللي معروف به پاريس براي حمايت مالكيت صنعتي و تجارتي و كشاورزي» مصوب ۷۳۳۱/۱۲/۱۰ براي ثبت اختراع، اظهارنامه اي را به مرجع ثبت يكي از كشورهايي كه در زمان تسليم اظهارنامه، عضو معاهده (كنوانسيون) بوده است تسليم كند، با رعايت مفاد اين قانون و معاهده (كنوانسيون) مذكور كه از اين پس در اين قانون «معاهده (كنوانسيون) پاريس» ناميده مي شود، به مدت دوازده ماه از تاريخ تسليم اين اظهارنامه بر اشخاص ديگر حق تقدم دارد.

تبصره - در صورتي كه متقاضي ثبت اختراع، مدعي دو يا چند اظهارنامه پيشين باشد، تاريخ شروع حق تقدم از زمان تقديم اولين اظهارنامه محاسبه مي گردد.

مبحث سوم - شرايط اختراع

اختراعي قابل ثبت است كه داراي شرايط شكلي و ماهوي مندرج در اين قانون باشد. چنانچه مرجع ثبت، اين شرايط را مطابق مواد مذكور در اين مبحث از قانون احراز كند، اختراع را ثبت مي نمايد؛ در غير اين صورت، اظهارنامه را رد و مراتب را با ذكر دلايل رد به صورت كتبي به متقاضي ابلاغ مي كند.

شرايط اختراع عبارت است از:

۱- جديد بودن: بدين معنا كه اختراع در فن يا صنعت پيشين، وجود نداشته باشد.

۲- دارا بودن گام ابتكاري: بدين معنا كه اختراع براي دارنده مهارت متعارف در فن يا صنعت مربوط، معلوم و آشكار نباشد.

۳- دارا بودن كاربرد صنعتي: بدين معنا كه اختراع در رشته اي از صنعت، قابل ساخت يا استفاده باشد.

تبصره ۱- مراد از صنعت، مفهوم عام آن است و شامل مواردي نظير صنايع دستي، كشاورزي، ماهيگيري و خدمات نيز مي شود.

تبصره ۲- فن يا صنعت پيشين، يعني هر آنچه قبل از تاريخ تقاضاي ثبت يا در موارد مقتضي، قبل از تاريخ حق تقدم ناشي از اظهارنامه ثبت اختراع، در هر نقطه از جهان از طريق انتشار شفاهي، كتبي، استفاده عملي يا از هر طريق ديگر براي عموم، افشاء شده باشد.

تبصره ۳- چنانچه افشاي اختراع ادعايي ظرف شش ماه قبل از تاريخ تقاضا يا در موارد مقتضي، قبل از تاريخ حق تقدم صورت گرفته باشد، مانع ثبت توسط مخترع يا نماينده وي نيست.

تبصره ۴- مناط تشخيص گام ابتكاري، تاريخ تسليم اظهارنامه يا در موارد مقتضي، تاريخ آغاز حق تقدم خواهد بود.

ثبت اختراع مطابق اين قانون، مستلزم تسليم اظهارنامه به مرجع ثبت است.

اظهارنامه ثبت اختراع بايد بر اساس برگه مخصوصي كه مطابق آيين نامه اجرائي اين قانون تهيه مي گردد، تكميل شده و شامل موارد زير باشد:

۱- اطلاعات هويتي مخترع

۲- اطلاعات هويتي مالك (دارنده حقوق مادي اعم از سفارش دهنده اختراع يا شخصي كه حقوق مادي اختراع به وي منتقل شده است.)

۳- توصيف اختراع

۴- خلاصه اي از توصيف اختراع

۵- ادعا يا ادعاهاي اختراع

۶- نقشه يا نقشه ها (در صورت وجود)

۷- تعيين طبقه اختراع بر اساس طبقه بندي بين المللي اختراعات

تبصره - تكميل اين بند اختياري است.

۸- تعيين پيوست ها

تبصره - هويت در اين قانون براي اتباع ايراني نام، نام خانوادگي و شماره ملي شخص حقيقي و نام و نوع و شناسه انحصاري شخص حقوقي و براي اتباع خارجي نام، نام خانوادگي و نشاني براي اشخاص حقيقي و نام و نشاني براي اشخاص حقوقي است.

مدارك زير بايد به اظهارنامه پيوست شود:

۱- مدرك هويت مالك و مخترع

۲- درخواست كتبي مبني بر عدم ذكر نام مخترع، در صورتي كه او بخواهد نامش در گواهينامه اختراع درج نشود.

۳- مدرك مربوط به حق تقدم كه بايد هم زمان با تسليم اظهارنامه يا حداكثر ظرف يك ماه پس از آن تاريخ، تسليم شود (در صورت درخواست حق تقدم).

۴- رسيد پرداخت هزينه هاي قانوني

۵- مدرك نمايندگي، در صورتي كه نماينده اظهارنامه را تسليم نمايد.

تبصره - در خصوص منابع زيستي متعلق به ساير كشورها، در صورت رفتار متقابل، مجوز دسترسي از متقاضي درخواست مي شود.

در صورتي كه اختراع مربوط به حوزه زيست فناوري و منابع ژن شناختي (ژنتيك) باشد، متقاضي (اعم از مالك و مخترع) مكلف است علاوه بر موارد مندرج در مواد (۱۴) و (۱۵) اين قانون، اطلاعات و اسناد زير را به ضميمه اظهارنامه خود به مرجع ثبت تسليم نمايد:

۱- اعلام مبدأ جغرافيايي منبع زيستي طبيعي مورد استفاده براي انجام اختراع و نحوه دسترسي به منابع

۲- اعلام محل نگهداري و نحوه دسترسي در خصوص منابع زيستي فاقد مبدأ جغرافيايي

۳- گواهي توديع نمونه ژني (ژنتيكي) يا زيستي به مراكز نگهداري ذخاير ژني (ژنتيكي) و زيستي در صورت عدم امكان توصيف آن، بنا به تشخيص مرجع ثبت

تبصره - مراكز ذي صلاح براي توديع و صدور گواهي و شناسه توديع براي مواد زيستي و ژني (ژنتيكي) توسط مرجع ثبت اعلام مي شود.

توصيف اختراع بايد صريح و مشتمل بر نكاتي باشد كه شرايط ماهوي اختراع را در مورد ادعاهاي متقاضي به طور منجّز تبيين كند، به نحوي كه به طور كامل و مؤثر اختراع را افشاء نمايد و به گونه اي باشد كه براي شخص داراي مهارت متعارف در فن مربوط، واضح و قابل پياده سازي باشد و از نظر مخترع، بهترين روش اجرائي را براي اختراع ارائه كند. خلاصه توصيف فقط به منظور ارائه اطلاعات فني است و نمي توان براي تعيين محدوده حمايت به آن استناد كرد.

ادعا يا ادعاها بايد گستره حمايت از اختراع را به شكل گويا، موجز و كامل، تعيين كرده و از چهارچوب توصيف فراتر نرود.

تبصره - هر يك از ادعاهاي يك اختراع مبناي ارزيابي در مرجع ثبت و رسيدگي به دعاوي نقض در مرجع صالح قضائي خواهد بود.

چنانچه در اظهارنامه به نقشه هايي استناد شود كه به آن ضميمه نشده است ، مرجع ثبت به متقاضي ابلاغ مي كند كه نقشه ها را ظرف يك ماه تسليم نمايد. در صورت تحويل نقشه ها توسط متقاضي، مرجع مذكور تاريخ تقاضا را تاريخ دريافت نقشه ها محسوب مي كند؛ در غير اين صورت ، تاريخ تقاضا را همان تاريخ دريافت اظهارنامه قيد مي نمايد و استناد به نقشه ها قابل پذيرش نيست.

متقاضي مي تواند تا قبل از تصميم مرجع ثبت مبني بر تأييد يا رد اظهارنامه، با پرداخت هزينه مربوط، اصلاحاتي را در ادعا يا ادعاها انجام دهد، مشروط بر آنكه از حدود توصيف اظهارنامه نخست تجاوز نكند.

متقاضي حق تقدم بايد به صورت مكتوب همراه با اظهارنامه خود، حق تقدمي را كه در نتيجه تسليم يك يا چند اظهارنامه ملي، منطقه اي يا بين المللي به يكي از كشورهاي عضو معاهده (كنوانسيون) پاريس به دست آورده است، درخواست كند. همچنين متقاضي بايد ظرف يك ماه ، تصوير يا رونوشت اظهارنامه اي را ارائه دهد كه مرجع ثبت اظهارنامه، مبناي حق تقدم آن را گواهي كرده باشد. با پذيرش درخواست حق تقدم، حمايت هاي مذكور در معاهده (كنوانسيون) پاريس شامل آن مي شود. در صورت عدم رعايت شرايط مندرج در اين ماده و ديگر مقررات مربوط ، درخواست مذكور فاقد اعتبار است.

چنانچه متقاضي ثبت، قبل از تسليم اظهارنامه به مرجع ثبت، اظهارنامه اختراعي را در خارج از كشور تسليم نموده كه عين و يا ماهيت آن مربوط به همان اختراعي باشد كه در اظهارنامه تقديمي به مرجع ثبت تسليم كرده است، بايد علاوه بر شماره و تاريخ آن اظهارنامه، مدارك زير را به عنوان پيوست، به آن مرجع تسليم كند:

۱- تصوير هرگونه تصميم، نامه يا اخطاريه اي كه متقاضي در رابطه با نتايج بررسي هاي انجام شده در مورد اظهارنامه هاي تسليم شده در خارج از كشور دريافت كرده است.

۲- تصوير گواهينامه اختراعي كه بر اساس اظهارنامه هاي تسليم شده در خارج از كشور ثبت شده است (در صورت وجود).

۳- تصوير هرگونه تصميم نهائي مبني بر رد اظهارنامه يا رد ثبت اختراع ادعا شده در اظهارنامه هاي تسليم شده در خارج از كشور

۴- تصوير هرگونه تصميم نهائي مبني بر بي اعتباري گواهينامه اختراع صادر شده بر اساس اظهارنامه هاي تسليم شده در خارج از كشور

تبصره - متقاضي مذكور در صورتي مي تواند اختراع مزبور را در ايران ثبت كند كه بيش از دوازده ماه از تسليم اولين اظهارنامه وي در خارج از كشور نگذشته باشد.

مرجع ثبت پس از پذيرش اظهارنامه، آن را از لحاظ مطابقت با شرايط راجع به محتويات اظهارنامه و اسناد و مدارك مربوط ارزيابي مي كند. چنانچه اظهارنامه يا پيوست هاي آن مطابق مواد (۱۵) و (۲۲) اين قانون تنظيم و تسليم نشده باشد، جهت اصلاح و تكميل آن يك ماه مهلت داده مي شود مشروط به اينكه اظهارنامه در زمان دريافت ، حاوي امور زير باشد:

۱- درخواست صريح يا ضمني ثبت اختراع

۲- خلاصه توصيف اختراع

۳- مشخصاتي كه شناخت هويت متقاضي يا نماينده قانوني وي و تماس با آنها را ممكن سازد. ‎‎‎ چنانچه اظهارنامه اي فاقد شرايط مقرر در بندهاي مذكور باشد و يا ظرف مهلت يك ماه رد شود، مرجع ثبت مكلف است حسب مورد مراتب رد يا رفع نقص را به نحو مستدل و مستند، به صورت كتبي به متقاضي يا نماينده قانوني وي ابلاغ كند. متقاضي مي تواند ظرف يك ماه پس از تاريخ ابلاغ، به تصميم رفع نقص يا رد اظهارنامه اعتراض كند. اعتراض بايد به صورت كتبي در دو نسخه تنظيم و همراه با دلايل و مستندات و رسيد مربوط به پرداخت هزينه رسيدگي، به مرجع ثبت تسليم شود. مرجع ثبت يك نسخه از اعتراض نامه را به «هيأت رسيدگي به اختلافات ثبت مالكيت صنعتي» ارجاع و نسخه دوم آن را پس از ثبت، با قيد تاريخ و شماره وصول، به معترض يا نماينده قانوني وي مسترد مي نمايد. هيأت رسيدگي به اختلافات ثبت مالكيت صنعتي، با حضور نماينده رئيس مرجع ثبت (به عنوان رئيس هيأت) و دو كارشناس با تخصص مرتبط با موضوع ضمن دعوت از معترض تشكيل مي شود و با اكثريت آراء، تصميم گيري مي كند. كارشناس رسيدگي كننده به پرونده، بدون داشتن حق رأي در جلسات شركت مي كند. اعضاي هيأت مذكور بايد داراي شرط وثاقت و امانت بوده و توسط رئيس مرجع ثبت انتخاب شوند. رئيس هيأت حداقل ده روز قبل از تشكيل جلسه، تاريخ، زمان و مكان تشكيل جلسه را حسب مورد به متقاضي ثبت يا به طرفين اختلاف يا به نماينده قانوني آنان ابلاغ مي كند. اين اشخاص مي توانند در جلسه حضور پيدا كنند و دفاعيات خود را مطرح نمايند. هيأت پس از اعلام ختم رسيدگي ظرف حداكثر يك هفته تصميم نهائي خود را به صورت مستند و مستدل اعلام مي نمايد.

تبصره ۱- تصميم هاي نهائي هيأتِ رسيدگي به اختلافات ثبت مالكيت صنعتي ظرف يك ماه از تاريخ ابلاغ، در مرجع صالح قضائي قابل اعتراض است.

تبصره ۲- كارشناس رسيدگي كننده به موضوع نمي تواند در مورد همان موضوع به عنوان عضو هيأت انتخاب شود.

تبصره ۳- در صورت رد اعتراض در هيأت، هزينه رسيدگي به اعتراض، قابل استرداد نيست.

تبصره ۴- هيأت رسيدگي به اختلافات ثبت مالكيت صنعتي، به تشخيص رئيس مرجع ثبت مي تواند به تعداد متعدد، شعبه و عضو علي البدل داشته باشد.

تبصره ۵- در صورت درخواست تمديد مهلت رفع نقص، مرجع ثبت پس از بررسي اوضاع و احوال، در اين زمينه تصميم مقتضي اتخاذ مي نمايد. درخواست تمديد مهلت، صرفاً براي يك بار و حداكثر به مدت سي روز ممكن است.

اظهارنامه فقط بايد به يك اختراع يا گروهي از اختراعات مرتبط با هم كه يك اختراع كلي را تشكيل مي دهند، مربوط باشد. متقاضي مي تواند تا زماني كه اظهارنامه وي مورد موافقت قرار نگرفته است، اظهارنامه اصلي اختراع كلي را به دو يا چند اظهارنامه تقسيم كند. اظهارنامه هاي تقسيمي بايد واجد الزامات اظهارنامه اصلي، از جمله تاريخ تقاضاي اوليه و در موارد مقتضي، حق تقدم آن باشد. مرجع ثبت مكلف است پس از بررسي شكلي و قبل از بررسي ماهوي اختراع، واحد بودن اختراع را بررسي كند و در صورت تشخيص واحد نبودن اختراع، موضوع را به همراه دلايل، به طور كتبي به متقاضي ابلاغ نمايد كه اظهارنامه خود را به يك اختراع محدود كند. متقاضي مي تواند دلايل و توضيحات خود را در اعتراض به نظر مرجع ثبت ظرف يك ماه اعلام نمايد. چنانچه مرجع ثبت مربوط نظر متقاضي را وارد نداند، يكي از اختراعات مطرح شده در اظهارنامه را بر اساس دسته ادعاهاي مجزاي موضوع تبصره (۲) اين ماده به انتخاب متقاضي بررسي مي كند. در صورتي كه متقاضي در مهلت مذكور پاسخ نداده يا انتخاب خود را بيان ننمايد، تنها اختراع نخست مورد بررسي قرار مي گيرد. متقاضي مي تواند ساير اختراع يا اختراعات مشتق شده از اظهارنامه اوليه را در قالب اظهارنامه هاي جديد با تاريخ حق تقدم اختراع اوليه به مرجع ثبت تسليم نمايد، مشروط بر اينكه در اظهارنامه جديد همان متن توصيف نامه اوليه را ذكر كند. در اظهارنامه جديد امكان حذف نام مخترعاني كه در اين بخش از اختراع نقش نداشته اند، وجود دارد.

تبصره ۱- ذكر نشدن ارتباط اجزاء در اختراع كلي، موجب بي اعتباري گواهينامه مربوط نمي شود.

تبصره ۲- به منظور سهولت در تشخيص وحدت اختراع از سوي مرجع ثبت، متقاضي مكلف است، ادعاهاي خود را به ترتيب و منظم، دسته بندي و از يكديگر مجزا نمايد. چنانچه اظهارنامه، توأمان حاوي ادعاهايي در خصوص فرايند و فراورده باشد، ادعاهاي فرايند و فراورده نيز بايد از يكديگر تفكيك و دسته بندي شود، به نحوي كه هيچ وابستگي بين اين دسته از ادعاها وجود نداشته باشد. اين حكم در مورد ادعاهاي مربوط به فرايند توليد آن محصول و فرايند استفاده از آن نيز جاري است. شيوه دسته بندي ادعاها و نحوه مرتب كردن آن در آيين نامه اجرائي اين قانون مشخص مي شود.

متقاضي ثبت اختراع مي تواند تا قبل از صدور گواهينامه اختراع، اظهارنامه خود را مسترد نمايد. چنانچه متقاضيان اظهارنامه متعدد باشند، تقاضاي استرداد بايد با موافقت همه آنان باشد. چنانچه حقوق اظهارنامه به شخص ثالث واگذار شده باشد، استرداد اظهارنامه امكان پذير نيست. ذي نفع مي تواند اعتراض خود نسبت به استرداد را در هيأت موضوع ماده (۲۳) اين قانون طرح نمايد.

تبصره ۱- در صورت استرداد يا رد اظهارنامه يا اعراض از آن، هزينه هاي پرداخت شده مسترد نمي گردد.

تبصره ۲- چنانچه اظهارنامه مسترد شده، مبناي اظهارنامه هاي تقسيم شده ديگري قرار گرفته باشد، استرداد تأثيري در اظهارنامه هاي بعدي نخواهد داشت، مشروط بر اينكه اظهارنامه هاي تقسيمي قبل از تاريخ استرداد، به مرجع ثبت ارائه شده باشد.

در صورت وجود شرايط شكلي و واحد بودن اختراع، مرجع ثبت، شرايط ماهوي اظهارنامه و پيوست هاي آن و رعايت ماده (۱۸) اين قانون را ظرف يك سال از تاريخ تسليم مورد بررسي قرار مي دهد و نتيجه اين بررسي را به متقاضي ابلاغ مي كند. متقاضي مي تواند ظرف يك ماه از تاريخ ابلاغ، دلايل خود را نسبت به گزارش كارشناسي، به مرجع ثبت ارائه كند يا اينكه ظرف همان مدت، تغييراتي را در چهارچوب اظهارات يا ايرادهاي ارزياب در ادعا يا ادعاها انجام دهد، مشروط بر اينكه در نتيجه اين تغييرات، ادعا يا ادعاهاي اصلاحي، از حدود توصيف اظهارنامه نخست فراتر نرود. مرجع ثبت، نظر نهائي خود را مبني بر پذيرش يا عدم پذيرش اظهارنامه مورد تقاضا كه كارشناسان ذي ربط با در نظرگرفتن دلايل و پاسخ متقاضي و دلايل ذي نفعان (در صورت ارائه) تدوين نموده اند، ظرف يك ماه به متقاضي ابلاغ مي كند. در صورت رد تقاضاي ثبت، متقاضي مي تواند با رعايت مفاد ماده (۲۳) اين قانون، به اين تصميم اعتراض كند.

تبصره ۱- در صورت ضرورت به تشخيص مرجع ثبت، مهلت يكساله مذكور در اين ماده، حداكثر تا شش ماه ديگر قابل افزايش است.

تبصره ۲- چنانچه ظرف مهلت مذكور در اين ماده، مرجع ثبت پاسخ بررسي ماهوي را مشخص نكند، موضوع به درخواست متقاضي قابل رسيدگي در هيأت موضوع ماده (۲۳) اين قانون است.

تبصره ۳- در صورت درخواست تمديد مهلت رفع نقص، مرجع ثبت پس از بررسي اوضاع و احوال، در اين زمينه تصميم مقتضي اتخاذ مي نمايد. درخواست تمديد مهلت، صرفاً براي يك بار و حداكثر به مدت سي روز ممكن است.

مرجع ثبت، اظهارنامه و پيوست هاي مربوط به آن را پس از گذشت هجده ماه از تاريخ ثبت اظهارنامه يا در صورت مقتضي از تاريخ حق تقدم، براي عموم منتشر مي كند. چنانچه بررسي و تأييد اظهارنامه قبل از مهلت مذكور تمام شود، متقاضي مي تواند با پرداخت هزينه مربوط به صورت مكتوب از مرجع مذكور تقاضا كند اظهارنامه و پيوست هاي مربوط به آن را قبل از مهلت هجده ماهه منتشر كند.

تبصره - مرجع ثبت مكلف است اظهارنامه هايي كه به هر دليل رد شده اند را نيز براي عموم منتشر و امكان دسترسي عمومي به سامانه برخط يا جويشگر (موتور جستجوي) اظهارنامه هاي رد شده را ايجاد كند.

هر شخصي كه نسبت به تقاضاي ثبت اختراع و پذيرش اظهارنامه اعتراض داشته باشد، بايد آن را به صورت كتبي، در دو نسخه به مرجع ثبت تسليم نمايد. نسخه دوم اعتراض نامه پس از ثبت، با قيد تاريخ و شماره وصول، به معترض مسترد مي گردد. اعتراض نامه بايد همراه با دلايل و مستندات و رسيد مربوط به پرداخت هزينه رسيدگي به اعتراض تسليم شود. چنانچه مرجع ثبت پس از بررسي اعتراض نامه و مدارك مورد استناد، آن را ناقص تشخيص دهد، موارد را به صورت مكتوب به معترض اطلاع مي دهد و از او مي خواهد كه ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ، نسبت به رفع نقص اقدام كند؛ در غير اين صورت، اعتراض نامه بي اعتبار محسوب مي شود.

پس از انتشار متن نهائي اختراع، هر شخصي كه نسبت به پذيرش اظهارنامه اعتراض داشته باشد، مي تواند ظرف نه ماه اعتراض خود را به مرجع ثبت تسليم كند. مرجع ثبت، اعتراض واصل شده را جهت رسيدگي و اتخاذ تصميم به هيأت موضوع ماده (۲۳) اين قانون ارسال مي كند. در صورت سپري شدن مهلت نه ماهه، شخص معترض به اختراع ثبت شده و گواهينامه صادر شده، مي تواند اعتراض خود را در مرجع صالح قضائي مطرح كند.

هرگاه شخصي با داشتن ادعاي حق مالكيت، نسبت به اختراعي كه قبلاً به نام او ثبت نشده و شخص ديگري اظهارنامه ثبت آن را به مرجع ثبت تسليم نموده است اعتراض كند، بايد هم زمان با اعتراض، براي خود تقاضاي ثبت اختراع كند و هزينه ثبت اظهارنامه و ساير هزينه هاي مربوط به آن را تأديه نمايد. مرجع ثبت موظف است ظرف ده روز از تاريخ وصول اعتراض نامه، نسخه اي از آن را به انضمام رونوشت مدارك و دلايل استنادي، به متقاضي ثبت ابلاغ كند. متقاضي مكلف است ظرف بيست روز از تاريخ ابلاغ، پاسخ مكتوب خود به اعتراض وارد شده را به مرجع ثبت تسليم نمايد. چنانچه متقاضي نسبت به اعتراض سكوت كند يا به صورت مكتوب آن را بپذيرد، درخواست او براي ثبت اختراع، مسترد شده محسوب مي شود و مرجع ثبت مراتب را به معترض ابلاغ مي كند تا از طريق اظهارنامه اي كه همزمان با اعتراض تسليم كرده است، نسبت به ثبت آن اقدام كند. در صورتي كه متقاضي، اعتراض را وارد نداند، مرجع ثبت مراتب را ظرف ده روز به معترض ابلاغ مي كند و وي از تاريخ ابلاغ مي تواند ظرف بيست روز اعتراض خود را به هيأت موضوع ماده (۳۲) اين قانون تسليم كند و رسيد آن را به مرجع ثبت تحويل دهد. در اين صورت رسيدگي به اظهارنامه ثبت اختراع تا تعيين تكليف نهائي پرونده اعتراض متوقف مي ماند و در صورت عدم تسليم رسيد اعتراض، روند رسيدگي به اظهارنامه اوليه ادامه مي يابد. هيأت مذكور مكلف است حداكثر ظرف سه ماه به اعتراض، رسيدگي و رأي مقتضي صادر نمايد. مدت مذكور حداكثر به مدت سه ماه فقط براي يكبار قابل تمديد است.

در مواردي كه معترض با ادعاي داشتن حقوق ديگري غير از حق مالكيت، نسبت به اختراعي كه اظهارنامه ثبت آن به مرجع ثبت تسليم شده و هنوز در ايران به ثبت نرسيده است اعتراض داشته باشد نيز حكم ماده (۳۰) اين قانون مجري است، مگر اينكه اختراع قانوناً قابل ثبت نباشد كه در اين صورت لازم نيست كه اظهارنامه ثبت اختراع به مرجع ثبت تسليم شود.

پس از گذشت مهلت مقرر در مواد (۲۷) و (۲۸) اين قانون و پذيرش نهائي اظهارنامه، مرجع ثبت، اختراع را ثبت نموده و پس از دريافت هزينه مربوط، گواهينامه ثبت اختراع را صادر و به متقاضي تسليم مي كند.

تبصره - مهلت پرداخت هزينه موضوع اين ماده، حداكثر يك ماه پس از اعلام پذيرش نهائي اظهارنامه به متقاضي است و تا شش ماه با پرداخت جريمه اي معادل نصف حق الثبت قابل تمديد است. در صورت عدم پرداخت هزينه مربوط در اين مهلت، اظهارنامه بي اعتبار محسوب مي شود.

مبحث چهارم - حقوق ناشي از اختراع و مدت اعتبار آن

بند اول- جنبه هاي مادي حقوق ناشي از اختراع

جنبه هاي مادي حقوق ناشي از اختراع يا حق بهره برداري انحصاري از آن، متعلق به دارنده گواهينامه اختراع (مالك اختراع) است.

مدت اعتبار گواهينامه اختراع ، مشروط به رعايت ماده (۶۵) اين قانون، بيست سال از تاريخ تسليم اظهارنامه است.

بهره برداري از اختراع ثبت شده در ايران، از سوي اشخاصي غير از مالك اختراع، مشروط به موافقت مالك آن يا نماينده يا قائم مقام وي است. مالك اختراع ثبت شده يا نماينده يا قائم مقام او مي تواند با رعايت مواد (۳۸) و (۵۸) اين قانون عليه هر شخصي كه بدون اجازه وي يا نماينده يا قائم مقام او، مبادرت به انجام يكي از اعمال مندرج در مواد (۳۶) و (۳۷) اين قانون نموده و مرتكب نقض حقوق وي شده است، حسب مورد، دعوا يا شكايت خود را در مرجع صالح قضائي اقامه كند.

در صورتي كه اختراع به صورت فراورده باشد، حقوق مادي ناشي از گواهينامه اختراع و بهره برداري انحصاري از آن عبارت است از:

۱- ساخت

۲- واردات

۳- عرضه براي فروش

۴- فروش و استفاده از فراورده

۵- ذخيره به قصد فروش يا عرضه براي فروش يا استفاده از فراورده

تبصره - بهره برداري هاي مندرج در اين ماده شامل ريزسازواره (ميكروارگانيسم) هاي دست ورزي شده موضوع گواهينامه اختراع كه با قصد تجاري سازي از طريق تكثير يا توليد مثل به دست آمده و واجد همان ويژگي هاي مورد ادعا در گواهينامه هستند نيز مي شود.

در صورتي كه اختراع به صورت فرايند باشد، حقوق مادي ناشي از گواهينامه اختراع عبارت است از:

۱- استفاده از فرايند

۲- موارد مندرج در ماده (۳۶) اين قانون در خصوص فراورده هايي كه به طور مستقيم از طريق فرايند به دست مي آيد بجز ارقام گياهي يا دامي

تبصره - در خصوص فرايندهاي زيستي موضوع گواهينامه اختراع كه موجب تكثير ريزسازواره (ميكروارگانيسم) دست ورزي شده مورد ادعا مي شود، فراورده هايي كه به طور مستقيم از ريزسازواره (ميكروارگانيسم) دست ورزي شده تكثيرشده به دست مي آيد، نيز مشمول اين ماده است.

حقوق مادي ناشي از اختراع ثبت شده و بهره برداري از آن، شامل موارد زير نمي شود:

۱- فروش مجدد فراورده هايي كه توسط مالك اختراع يا با توافق او در بازار عرضه مي شود.

۲- واردات فراورده هايي كه توسط مالك يا با توافق او در بازار عرضه شده است.

تبصره- مفاد بند هاي (۱) و (۲) اين ماده شامل فروش مجدد فراورده هايي كه حاوي منبع ژني (ژنتيكي) قابل تكثير هستند و توسط مالك اختراع يا با توافق او در بازار ارائه شده اند نيز مي شود، مشروط بر آنكه ماده ژني (ژنتيكي) به دست آمده به طور متوالي براي تكثير يا رويش مجدد بكار گرفته نشود.

۳- استفاده از وسايل موضوع اختراع در هواپيماها، وسائط نقليه زميني يا كشتي هاي ساير كشورها كه به طور موقت يا به طور تصادفي وارد حريم هوايي، مرزهاي زميني يا آبهاي كشور مي شوند.

۴- بهره برداري از اختراع كه با هدف استفاده در تحقيقات علمي يا آزمايشي يا با اهداف آموزشي و پژوهشي انجام مي شود.

۵- بهره برداري توسط هر شخصي كه به صورت غيرمتقلبانه قبل از تقاضاي ثبت اختراع يا در مواقعي كه حق تقدم تقاضا شده است، قبل از تاريخ تقاضاي حق تقدم همان اختراع، از اختراع استفاده ميكرده يا اقدامات جدي و مؤثري جهت آماده شدن براي استفاده از آن در ايران به عمل آورده است، مشروط بر آنكه آن شخص اثبات نمايد دانش اختراع را از طريق افشاي اطلاعات در موعد مهلت ارفاقي مخترع كه در آن اظهارنامه تسليم شده است و يا در نتيجه نقض تعهدات خود نسبت به مالك اختراع يا نماينده وي به دست نياورده است. حقوق استفاده كننده قبلي تنها به همراه شركت يا كسب وكار يا به همراه بخشي كه در آن از اختراع استفاده مي شده يا مقدمات استفاده از آن فراهم گرديده، قابل انتقال يا واگذاري است.

۶- استفاده شخصي از اختراع بدون مقاصد تجاري

۷- اقدام مقدماتي براي استفاده تجاري از اختراع دارويي

۸- ساخت داروهاي تركيبي تك نسخه اي

۹- تغيير شيوه كاربرد داروي ثبت شده بدون تغيير در ماهيت

موارد صدور پروانه بهره برداري اجباري به شرح زير است:

۱- اقتضاي مصالح ملي و منافع عمومي: درمواردي كه با نظر بالاترين مقام دستگاه اجرائي مربوط، مصالح ملي و منافع عمومي (مانند امنيت ملي، تغذيه، بهداشت يا توسعه ساير بخش هاي اقتصاد كشور) اقتضاء كند كه دستگاه اجرائي يا اشخاص ثالث معين از اختراع بهره برداري كنند.

۲- اتخاذ رويه هاي ضد رقابتي: در صورتي كه بهره برداري مالك اختراع يا اشخاص مجاز از طرف او، مغاير با رقابت آزاد باشد و بالاترين مقام دستگاه اجرائي مربوط، بهره برداري از اختراع را رافع مشكل تشخيص دهد.

۳- كوتاهي بهره برداري اختراع در ايران: هنگامي كه سه سال از تاريخ تسليم اظهارنامه اختراع يا دو سال از تاريخ صدور گواهينامه اختراع گذشته و مخترع، بدون عذر موجه در ايران از آن بهره برداري نكرده يا به ميزان كافي عرضه نكرده باشد. در محاسبه مهلت حمايت، مهلتي كه طولاني تر است بايد منظور گردد.

۴- وجود اختراعات وابسته: در مواردي كه اختراع مؤخّر كه متضمن پيشرفت مهم فني است و اهميت اقتصادي قابل توجهي دارد بدون استفاده از يك اختراع مقدم، قابل بهره برداري نباشد.

براي تشخيص هريك از موارد مندرج در بندهاي (۱) تا (۳) ماده (۳۹) اين قانون، موضوع در هيأتي مركب از رئيس مرجع ثبت، بالاترين مقام دستگاه اجرائي ذي ربط (يا نمايندگان هريك از آنها) و يكي از قضات متخصص در اين امر با انتخاب رئيس قوه قضائيه، مطرح مي شود. در صورت موافقت آن هيأت، دستگاه اجرائي يا اشخاص معين، بدون نياز به موافقت مالك اختراع، از آن بهره برداري مي كنند. به منظور انجام تمام وظايف اداري هيأت موضوع اين ماده، دبيرخانه اي تحت رياست رئيس مرجع ثبت در آن مرجع تشكيل مي شود.

تبصره ۱- تصميم هاي هيأت لازم الاجرا بوده و ظرف بيست روز قابل اعتراض در مرجع صالح قضائي مي باشد.

تبصره ۲- پروانه بهره برداري اجباري اختراعات دفاعي را كه سازمان هاي دفاعي تقاضا كرده اند، توسط هيأتي به رياست رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح يا نماينده وي و با عضويت نماينده وزير دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح و رئيس سازمان دفاعي متقاضي صادر مي شود. تصميمات اين هيأت، قابل اعتراض است. به اين اعتراض در شعبه ويژه ديوان عدالت اداري كه توسط رئيس قوه قضائيه تعيين مي شود با دعوت از نماينده رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح رسيدگي مي شود. در مواردي كه در اين قانون اتخاذ تصميم به هيأت موضوع اين ماده واگذار شده است، در خصوص اختراعات دفاعي هيأت موضوع اين تبصره اتخاذ تصميم مي نمايد و در مواردي كه در اين قانون نظر قاضي عضو هيأت موضوع اين ماده در اتخاذ تصميم مؤثر است، در خصوص اختراعات دفاعي نظر رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح (يا نماينده وي در هيأت) مؤثر خواهد بود.