قانون کار و تأمین اجتماعی

شورای عالی کار همه ساله موظف است، میزان حداقل مزد کارگران را برای :نقاط مختلف کشور و یا صنایع مختلف با توجه به معیارهایذیل تعیین نماید حداقل مزد کارگران با توجه به درصد تورمی که از طرف بانک مرکزی جمهوری اسلامی- ۱ ایران اعلام می‌شود حداقل مزد بدون آن که مشخصات جسمی و روحی کارگران و ویژگیهای کار محول شده را- ۲ مورد توجه قرار دهد باید به اندازهای باشد تازندگی یک خانواده، که تعداد متوسط آن توسط مراجع رسمی اعلام می‌شود را تأمین نماید

تبصره: کارفرمایان موظفند که در ازای انجام کار در ساعات تعیین شده قانونی به هیچ کارگری کمتر از حداقل مزد تعیین شده جدید پرداخت ننمایندو در صورت تخلف ضامن تأدیه مابهالتفاوت مزد پرداخت شده و حداقل مزد جدید میباشد

این قانون منحصرًا باید به صورت نقدی پرداخت۴۱ حداقل مزد موضوع ماده شود. پرداختهای غیر نقدی به هر صورت که در قراردادهاپیشبینی می‌شود به عنوان پرداختی تلقی می‌شود که اضافه بر حداقل مزد است

کارگران کارمزد برای روزهای جمعه و تعطیلات رسمی و مرخصی، استحقاق دریافت مزد را دارند و مأخذ محاسبه میانگین کارمزد آنها درروزهای کارکرد آخرین ماه کار آنها است. مبلغ پرداختی در هر حال نباید کمتر از حداقل مزد قانونی باشد

چنانچه کارگر به کارفرمای خود مدیون باشد در قبال این دیون وی، تنها می‌تواند مازاد بر حداقل مزد را به موجب حکم دادگاه برداشتنمود. در هر حال این مبلغ نباید از یک چهارم کل مزد کارگر بیشتر باشد

تبصره: نفقه و کسوه افراد واجبالنفقه کارگر از قاعده مستثنی و تابع مقررات قانون مدنی میباشد

: کارفرما فقط در موارد ذیل می‌تواند از مزد کارگر برداشت نماید موردی که قانون صراحتًا اجازه داده باشد- الف هنگامی که کارفرما به عنوان مساعده وجهی به کارگر داده باشد- ب

اقساط وامهایی که کارفرما به کارگر داده است طبق ضوابط مربوطه- ج چنانچه در اثر اشتباه محاسبه مبلغی اضافه پرداخت شده باشد- د که میزان آن با توافق طرفین تعیین گردیده است) در( مالالاجاره خانه سازمانی- ه صورتی که اجارهای باشد با توافق طرفین تعیین میگردد وجوهی که پرداخت آن از طرف کارگر برای خرید اجناس ضروری از شرکت تعاونی مصرف- و همان کارگاه تعهد شده است

تبصره: هنگام دریافت وام مذکور در بند ح با توافق طرفین باید میزان اقساط پرداختی تعیین گردد

به کارگرانی که به موجب قرارداد یا موافقت بعدی به مأموریتهای خارج از این فوقالعاده نباید.محل خدمت اعزام می‌شوند فوقالعاده مأموریت تعلق می‌گیرد کمتر از مزد ثابت یا مزد مبنای روزانه کارگران باشد همچنین کارفرما مکلف است وسیله یا هزینه رفت و برگشت آنها را تأمین نماید

تبصره: کیلومتر۵۰ مأموریت به موردی اطلاق می‌شود که کارگر برای انجام کار حداقل

از محل کارگاه اصلی دور شود و یا ناگزیر باشد حداقل یکشب در محل مأموریت توقف نماید

به منظور ایجاد انگیزه برای تولید بیشتر و کیفیت بهتر و تقلیل ضایعات و قرارداد دریافت و پرداختافزایش علاقمندی و بالا بردن سطح درآمد کارگران، طرفین پاداش افزایش تولید را مطابق که به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی تعیین می‌شود منعقد مینمایند

به منظور جلوگیری از بهره‌کشی از کار دیگری وزارت کار و امور اجتماعی موظف است نظام ارزیابی و طبقهبندی مشاغل را با استفاده ازاستاندارد مشاغل و عرف مشاغل کارگری در کشور تهیه نماید و به مرحله اجراء درآورد

به منظور استقرار مناسبات صحیح کارگاه با بازار کار در زمینه مزد و مشخص بودن شرح وظایف و دامنه مسئولیت مشاغل مختلف درکارگاه کارفرمایان مشمول این قانون موظفند با همکاری کمیته طبقهبندی مشاغل کارگاه و یا مؤسسات ذیصلاح، طرح طبقهبندی مشاغل را تهیه کنند وپس از تأیید وزارت کار و امور اجتماعی به مرحله اجراء درآورند

وزارت کار و امور اجتماعی دستورالعمل و آییننامههای اجرایی طرح

تبصره ۱: ارزیابی مشاغل کارگاه‌های مشمول این ماده را که ناظر به تعدادکارگران و تاریخ اجرای طرح است تعیین و اعلام خواهد کرد صلاحیت مؤسسات و افرادی که به تهیه طرحهای طبقهبندی مشاغل بر

تبصره ۲: کارگاه‌ها میپردازند باید مورد تأیید وزارت کار و امور اجتماعیباشد اختلافات ناشی از اجرای طرح طبقهبندی مشاغل با نظر وزارت کار و امور

تبصره ۳: اجتماعی در هیأت حل اختلاف قابل رسیدگی است

چنانچه کارفرمایان مشمول این قانون در مهلتهای تعیین شده از طرف وزارت کار و امور اجتماعی مشاغل کارگاه‌های خود را ارزیابینکرده باشند وزارت کار و امور اجتماعی، انجام این امر را به یکی از دفاتر مؤسسات مشاور فنی ارزیابی مشاغل و یا ) واگذار خواهد کرد۴۹ ماده۲ موضوع تبصره(اشخاص صاحب صلاحیت

تبصره: کارفرما علاوه بر پرداخت هزینههای مربوط به این امر مکلف به پرداخت هزینههای مشاوره به حساب درآمدعمومی کشور نزد خزانهداری کل%۵۰ جریمهای معادل

است. از تاریخی که توسط وزارت کار و امور اجتماعی تعیین می‌شود کارفرما باید مابهالتفاوت احتمالی مزد ناشی ازاجرای طرح ارزیابی مشاغل را بپردازد مدت-

مبحث دوم

ساعت کار در این قانون مدت زمانی است که کارگر نیرو یا وقت خود را به منظور انجام کار در اختیار کارفرما قرار میدهد. به غیر ازمواردی که در این قانون . ساعت تجاوز نماید۸ مستثنی شده است ساعات کار کارگران در شبانه روز نباید از کارفرما با توافق کارگران، نماینده یا نمایندگان قانونی آنان می‌تواند

تبصره ۱: ساعات کار را در بعضی از روزهای هفته کمتر از میزان مقرر و در دیگرروزها اضافه بر . ساعت تجاوز نکند۴۴ این میزان تعیین کند به شرط آن که مجموع ساعات کار هر هفته از در کارهای کشاورزی کارفرما می‌تواند با توافق کارگران نماینده یا

تبصره ۲: نمایندگان قانونی آنان ساعات کار در شبانه روز با توجه به کار، عرف وفصول مختلف تنظیم نماید

در کارهای سخت و زیانآور و زیر زمینی، ساعات کار نباید از شش ساعت در . ساعت در هفته تجاوز نماید۶۳ روز و

تبصره: کارهای سخت و زیانآور و زیر زمینی به موجب آییننامهای خواهد بود که توسط شورای عالی حفاظت فنی و بهداشت کار و شورای عالیکار تهیه و به تصویب وزرای کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد رسید

میباشد و۲۲ بامداد تا۶ کار روزکارهایی است که زمان انجام آن از ساعت . بامداد قراردارد۶ تا۲۲ کار شبکارهایی است که زمان انجام آن بین کار مختلط نیز کارهایی است که بخشی از ساعات انجام آن در روز و قسمتی از آن در شب واقع می‌شود در کارهای مختلط، ساعاتی که جزء کار شب محسوب می‌شود کارگر از فوقالعاده موضوع . این قانون استفاده می‌نماید۵۸ ماده

کار متناوب کاری است که نوعًا در ساعات متوالی انجام نمییابد بلکه در ساعات معینی از شبانه روز صورت می‌گیرد

تبصره: . فواصل تناوب کار در اختیار کارگر است و حضور او در کارگاه الزامی نیست در کارهای متناوب، ساعات کار و فواصل تناوب و نیز کاراضافی نباید از هنگام شروع

. ساعت در شبانه روز بیشتر باشد۱۵ تا خاتمه جمعًا از ساعت شروع و خاتمه کار و فواصل تناوب با توافق طرفین و نوع کار و عرف کارگاه تعیین میگردد

کار نوبتی عبارت است از کاری که در طول ماه گردش دارد، به نحوی که نوبتها آن در صبح یا عصر یا شب واقع می‌شود

کارگری که در طول ماه به طور نوبتی کار می‌کند و نوبتهای کار وی در صبح و در%۱۵ ، و چنانچه نوبتهای در صبح و عصرو شب قرار گیرد%۱۰ و عصر واقع می‌شود علاوه بر مزد به عنوان%۲۲.۵ صورتی که نوبتها به صبح و شب و یا عصر و شب بیفتد فوقالعاده نوبت کاری دریافتخواهد کرد

ساعت در شبانه روز و چهل و چهار۸ در کار نوبتی ممکن است ساعات کار از ۱۶۷ ساعت در هفته تجاوز نماید، لکن جمع ساعات کار درچهار هفته متوالی نباید از ساعت تجاوز کند

اضافه بر مزد%۵۳ برای هر ساعت کار در شب تنها به کارگران غیر نوبتی ساعت کار عادی تعلق می‌گیرد

: در شرایط عادی ارجاع کار اضافی به کارگر با شرایط ذیل مجاز است موافقت کارگر- الف . اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی%۴ پرداخت- ب

تبصره: ساعت در روز تجاوز نماید۴ ساعات کار اضافی ارجاعی به کارگران نباید از )مگر در موارد استثنایی با توافق طرفین(

موضوع( ارجاع کار اضافی با تشخیص کارفرما به شرط پرداخت اضافهکاری ) و برای مدتی که جهت مقابله با اوضاع واحوال ذیل ضرورت دارد مجاز۹۵ بند ب ماه مگر در موارد( ساعت در روز خواهد بود۸ است و حداکثر اضافهکاری موضوع این ماده )استثنایی با توافق طرفین جلوگیری از حوادث قابل پیشبینی و یا ترمیم خسارتی که نتیجه حوادث مذکور- الف است اعاده فعالیت کارگاه، در صورتی که فعالیت مذکور به علت بروز حادثه یا اتفاق- ب

طبیعی از قبیل، سیل، زلزله و یا اوضاع و احوال غیر قابلپیشبینی دیگر قطع شده باشد پس از انجام کار اضافی در موارد فوق، کارفرما مکلف است حداکثر ظرف مدت

تبصره ۱: ساعت، موضوع را به اداره کار و امور اجتماعیاطلاع دهد تا ضرورت کار اضافی و۴۸ مدت آن تعیین شود ، در صورت عدم تأیید ضرورت کار اضافی توسط اداره کار و امور اجتماعی محل

تبصره ۲: کارفرما مکلف به پرداخت غرامت و خسارات وارده بهکارگر خواهد بود

ارجاع کار اضافی به کارگرانی که کار شبانه یا کارهای خطرناک و سخت و زیانآور انجام میدهند ممنوع است تعطیلات و مرخصیها-

مبحث سوم

روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد میباشد در امور مربوط به خدمات عمومی نظیر آب، برق، اتوبوسرانی و یا در

تبصره ۱: کارگاه‌هایی که حسب نوع یا ضرورت کار و یا توافق طرفین، بهطور مستمر روز دیگری برای تعطیل تعیین شود همان روز در حکم روز تعطیل هفتگی خواهد بود و به هر حال

تعطیل یک روز معین در هفته اجباریاست کارگرانی که به هر عنوان به این ترتیب روزهای جمعه کار میکنند، در مقابل عدم . اضافه بر مزد دریافت خواهند کرد%۴ استفاده از تعطیل روز جمعه در صورتی که روزهای کار در هفته کمتر از شش روز باشد، مزد روز تعطیل

تبصره ۲: هفتگی کارگر معادل یک ششم مجموع مزد یا حقوق دریافتیوی در روزهای کار در هفته خواهد بود ساعت کار قانونی۴۴ روز کار در هفته و۵ کارگاه‌هایی که با انجام

تبصره ۳: کارگرانشان از دو روز تعطیل استفاده میکنند، مزد هر یک از دو روزتعطیل هفتگی برابر با مزد روزانه کارگران خواهد بود

اردیبهشت) نیز جزء تعطیلات۱۱( علاوه بر تعطیلات رسمی کشور روز کارگر رسمی کارگران به حساب میآید

مرخصی استحقاقی سالانه کارگران با استفاده از مزد و احتساب چهار روز جمعه، جمعًا یک ماه است. سایر روزهای تعطیل جزء ایاممرخصی محسوب نخواهد شد. برای

کار کمتر از یک سال مرخصی مزبور به نسبت مدت کار انجام یافته محاسبه می‌شود

۵ مرخصی سالیانه کارگرانی که به کارهای سخت و زیانآور اشتغال دارند هفته میباشد. استفاده از این مرخصی، حتیالامکان در دونوبت و در پایان هر شش ماه کار صورت می‌گیرد

روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند۹ کارگر نمی‌تواند بیش از

هر کارگر حق دارد به منظور ادای فریضه حج واجب در تمام مدت کار خویش فقط برای یک نوبت یک ماه به عنوان مرخصی استحقاقییا مرخصی بدون حقوق استفاده نماید

میزان مرخصی استحقاقی کارگران فصلی بر حسب ماههای کارگر تعیین می‌شود

تاریخ استفاده از مرخصی با توافق کارگر و کارفرما تعیین می‌شود و در صورت اختلاف بین کارگر و کارفرما نظر اداره کار و امور اجتماعیمحل لازمالاجراء است

تبصره: زنجیرهای) و تمامی کارهایی که همواره حضور( در مورد کارهای پیوسته

کارفرما مکلف است جدولحداقل معینی از کارگران در روزهای کار را اقتضا می‌نماید زمانی استفاده از مرخصی کارگران را ظرف سه ماه آخر هر سال برای سال بعد تنظیم و پس از تأیید شورای اسلامی کار یاانجمن صنفی یا نماینده کارگران اعلام نماید

مرخصی کمتر از یک روز کار جزء مرخصی استحقاقی منظور می‌شود

در صورت فسخ یا خاتمه قرارداد کار یا بازنشستگی و ازکارافتادگی کلی کارگر و یا تعطیل کارگاه مطالبات مربوط به مدت مرخصیاستحقاقی کارگر به وی و در صورت فوت او به ورثه او پرداخت می‌شود

نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق کارگران و مدت آن و شرایط برگشت آنها به کار پس از استفاده از مرخصی با توافق کتبی کارگر یانماینده قانونی او و کارفرما تعیین خواهد شد

کلیه کارگران در موارد ذیل حق برخورداری از سه روز مرخصی با استفاده از :مزد را دارند ازدواج دائم- الف . فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان- ب

مدت مرخصی استعلاجی، با تأیید سازمان تأمین اجتماعی، جزء سوابق کار و بازنشستگی کارگران محسوب خواهد شد شرایط کار زنان-

مبحث چهارم

انجام کارهای خطرناک، سخت و زیانآور و نیز حمل بار بیشتر از حد مجاز با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی، برای کارگران زنممنوع است. دستورالعمل و تعیین نوع و میزان این قبیل موارد با پیشنهاد شورای عالی کار به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی خواهد رسید

۵۴ روز است. حتیالامکان۹۰ ً مرخصی بارداری و زایمان کارگران زن جمع روز از این مرخصی باید پس از زایمان مورد استفاده قرارگیرد. برای زایمان توأمان . روز به مدت مرخصی اضافه می‌شود۴۱ پس از پایان مرخصی زایمان، کارگر زن به کار سابق خود باز میگردد و این

تبصره ۱: مدت با تأیید سازمان تأمین اجتماعی جزء سوابق خدمت ویمحسوب می‌شود حقوق ایام مرخصی زایمان طبق مقررات قانون تأمین اجتماعی پرداخت خواهد

تبصره ۲:

شد

در مواردی که به تشخیص پزشک سازمان تأمین اجتماعی، نوع کار برای کارگر باردار خطرناک یا سخت تشخیص داده شود، کارفرما تاپایان دوره بارداری وی بدون کسر حق‌السعی کار مناسبتر و سبکتری به او ارجاع می‌نماید

در کارهایی که دارای کارگر زن هستند کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک پس از هر سه ساعت نیم ساعتفرصت شیر دادن بدهد. این فرصت جزء ساعات کار آنان محسوب می‌شود و همچنین کارفرما مکلف است متناسب با تعداد از قبیل( کودکان و با در نظر گرفتنگروه سنی آنها مراکز مربوط به نگهداری کودکان شیرخوارگاه، مهد کودک و...) را ایجاد نماید

تبصره: آییننامه اجرایی، ضوابط تأسیس و اداره شیرخوارگاه و مهد کودک توسط سازمان بهزیستی کل کشور تهیه و پس از تصویب وزیر کار وامور اجتماعی به مرحله اجراء گذاشته می‌شود شرایط کار نوجوانان-

مبحث پنجم

سال تمام ممنوع است۱۵ به کار گماردن افراد کمتر از

سال تمام باشد، کارگر نوجوان نامیده می‌شود۱۸ تا۱۵ کارگری که سنش بین و در بدو استخدام باید توسط سازمان تأمین اجتماعی موردآزمایشهای پزشکی قرار گیرد