قانون مدنی و آیین دادرسی مدنی

حجب از بعض فرض، در موارد ذ یل است: الف- وقتی که براي میت، اولاد یا اولاد اولاد باشد : در این صورت ابوین میت از بردن بیش از یک ثلث محروم می شوند مگر در مورد ماده ۸۰۹ و ۹۰۹ که ممکن است هر یک از ابوین به عنوان قرابت یا رد بیش از یک سدس ببرد همچنین زوج از بردن بیش از یک ربع و زوجه از برد ن بیش از یک ثمن محروم می‌شود. ب- وقتی که براي میت چند برادر یا خواهر باشد : در این صورت مادر میت از بردن بیش از یک سدس محروم می‌شود مشروط بر این که: ًاولا- لااقل دو برادر یا یک برادر با دو خواهر یا چهار خواهر باشند؛ ًثانیا- پدر آن ها زنده باشد؛ ًثالثا- از ارث ممنوع نباشد مگر به سبب قتل؛ ًرابعا- ابوینی یا ابی تنها باشند .

وراث، بعضی به فرض، بعضی به قرابت و بعضی گاه به فرض و گاهی به قرابت ارث می برند.

صاحبان فرض اشخاصی هستند که سهم آنان از ترکه معین است و صاح بان قرابت کسانی هستند که سهم آن ها معین نیست.

سهام معینه که فرض نامیده می‌شود عبارت است از :نصف، ربع، ثمن، دوثلث، ثلث و سدس ترکه.

اشخاصی که به فرض ارث می برند عبارتند از :مادر و زوج و زوجه.

اشخاصی که گاه به فرض و گاهی به قرابت ار ث می برند عبارتند از : پدر، دختر و دخترها، خواهر و خواهرهاي ابی یا ابوینی و کلاله امی.

وراث دیگر به غیر از مذکورین در دو ماده فوق به قرابت ارث می برند.

فرض سه وارث نصف ترکه است: ۱- شوهر در صورت نبودن اولاد براي متوفا اگر چه از شوهر دیگر با شد؛ ۲- دختر اگر فرزند منحصر باشد؛ ۳- خواهر ابوینی یا ابی تنها در صورتی که منحصر به فرد باشد.

فرض دو وارث ربع ترکه است: ۱- شوهر در صورت فوت زن با داشتن اولاد؛ ۲- زوجه یا زوجه ها در صورت فوت شوهر بدون اولاد.

ثمن، فریضه ي زوجه یا زوجه ها است در صورت فوت شوهر با داشتن اولاد.

فرض دو وارث دو ثلث ترکه است: ۱- دو دختر و بیشتر در صورت نبودن اولاد ذکور؛ ۲- دو خواهر و بیشتر ابوینی یا ابی تنها با نبودن برادر.

فرض دو وارث ثلث ترکه است: ۱- مادر متوفی در صورتی که میت اولاد و اخوه نداشته باشد؛ ۲- کلاله امی در صورتی که بیش از یکی باشد.

فرض سه وارث سدس ترکه است :پدر و مادر و کلاله امی اگر تنها باشد.

از ترکه ي میت هر صاحب فرض حصه خود را می برد و بقیه به صاحبان قرابت می رسد و اگر صاحب قرابتی در آن طبقه مساوي با صاحب فرض در د رجه نباشد باقی به صاحب فرض رد می‌شود مگر در مورد زوج و زوجه که به آن ها رد نمی‌شود لیکن اگر براي متوفی وارثی به غیر از زوج نباشد زائد از فریضه به او رد می‌شود.

اگر برا ي متوفی اولاد یا اولاد اولاد از هر درجه که باشد موجود نباشد هر یک از ابوین در صورت انفراد، تمام ارث را می برد و اگر پدر و مادر میت هر دو زنده باشند مادر یک ثلث و پدر دو ثلث می برد لیکن اگر مادر حاجب داشته باشد سدس از ترکه متعلق به مادر و بقیه مال پدر است.

اگر متوفی ابوین نداشته و یک یا چند نفر اولاد داشته باشد ترکه به طریق ذیل تقسیم می‌شود: اگر فرزند، منحصر به یکی باشد خواه پسر خواه دختر تمام ترکه به او می رسد .

اگر اولاد متعدد باشند ولی تمام پسر، یا تمام دختر، ترکه بین آن ها بالسویه تقسیم می‌شود . اگر اولاد متعدد باشند و بعضی از آن ها پسر و بعضی دختر، پسر دو برابر دختر می برد .

هر گاه پدر یا مادر متوفی یا هر دو ابوین او موجود باشد با یک دختر فرض هر یک از پدر و مادر سدس ترکه و فرض دختر نصف آن خواهد بود و ما بقی بین تمام وراث به نسبت فرض آن ه ا تقسیم شود مگر این که مادر حاجب داشته باشد که در این صورت مادر از مابقی چیزي نمی برد.

هر گاه پدر یا مادر متوفی یا هر دو ابوین او موجود باشند با چند دختر، فرض تمام دخترها دو ثلث ترکه خواهد بود که بالسویه بین آن ها تقسیم می‌شود و فرض هر یک از پدر و مادر یک سدس و مابقی اگر باشد بین تمام ورثه به نسبت فرض آن ها تقسیم می‌شود مگر این که مادر حاجب داشته باشد در این صورت مادر از باقی چیزي نمی برد.

هر گاه میت اولاد داشته باشد گر چه یک نفر، اولاد اولاد او ارث نمی برند.

هر گاه میت اولاد بلاو اسطه نداشته باشد اولاد اولاد او قائم مقام اولاد بوده و بدین طریق جزو وراث طبقه اول محسوب و با هر یک از ابوین که زنده باشد ارث می برد . تقسیم ارث بین اولاد بر حسب نسل به عمل می آید : یعنی هر نسل حصه ي کسی را می برد که به توسط او به میت می رسد . بنابراین اولاد پسر دو برابر اولاد دختر می برند . در تقسیم بین افراد یک نسل، پسر دو برابر دختر می برد.

اولاد اولاد تا هر چه که پایین بروند به طریق مذکور در ماده فوق ارث می برند با رعایت این که اقرب به میت ابعد را محروم می کند.

در تمام صور مذکوره در این مب حث هر یک از زوجین که زنده باشد فرض خود را می برد و این فرض عبارت است : از نصف ترکه براي زوج و ربع آن براي زوجه در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد نداشته باشد و از ربع ترکه براي زوج و ثمن آن براي زوجه در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد داشته باشد و مابقی ترکه بر طبق مقررات مواد قبل مابین سایر وراث تقسیم می‌شود.

اگر به واسطه ي بودن چندین نفر صاحبان فرض، ترکه ي میت کفایت نصیب تمام آن ها را نکند نقص بر بنت و بنتین وارد می‌شود و اگر پس از موضوع کردن نصیب صاحبان فرض، زیادتی باشد و وارثی نباشد که زیاده را به عنوان قرابت ببرد این زیاده بین صاحبان فرض بر طبق مقررات مواد فوق تقسیم می‌شود لیکن زوج و زوجه مطلقاً و مادر اگر حاجب داشته باشد از زیادي چیزي نمی برد.

انگشتري که میت معمولاً استعمال می کرده و همچنین قرآن و رخت هاي شخصی و شمشیر او به پسر بزر گ او می رسد بدون این که از حصه ي او از این حیث چیزي کسر شود مشروط بر این که ترکه ي میت منحصر به این اموال نباشد.

هر گاه براي میت و ارث طبقه اولی نباشد ترکه او به وارث طبقه ثانیه می رسد.

هر یک از وراث طبقه دوم اگر تنها باشد تمام ارث را می برد و اگر متعدد باشند ترکه ي بین آن ها بر طبق مواد ذیل تقسیم می‌شود.

اگر میت اخوه ي ابوینی داشته باشد اخوه ي ابی ارث نمی برند . در صورت نبودن اخوه ي ابوینی اخوه ي ابی حصه ي ارث آن ها را می برند .اخوه ي ابوینی و اخوه ي ابی هیچ کدام اخوه ي امی را از ارث محروم نمی کنند.

اگر وراث میت چند برادر ابوینی یا چند برادر ابی یا چند خواهر ابوینی یا چند خواهر ابی باشند ترکه بین آن ها بالسویه تقسیم می‌شود.

اگر وراث میت چند برادر و خواهر ابوینی یا چند برادر و خواهر ابی باشند حصه ي ذکور دو برابر اناث خواهد بود.

اگر وراث چند برادر امی یا چند خواهر امی یا چند برادر و خواهر امی‌باشند ترکه بین آن ها بالسویه تقسیم می‌شود.

هر گاه اخوه ي ابوینی و اخوه ي امی با هم باشند تقسیم به طریق ذیل می‌شود: اگر بر ادر یا خواهر امی یکی باشد سدس ترکه را می برد و بقیه مال اخوه ي ابوینی یا ابی است که به طریق مذکور در فوق تقسیم می نمایند . اگر کلاله امی متعدد باشد ثلث ترکه به آن ها تعلق گرفته و بین خود بالسویه تقسیم می کنند و بقیه مال اخوه ي ابوینی یا ابی است که مطابق مقر رات مذکور در فوق تقسیم می نمایند.

هر گاه ورثه، اجداد یا جدات باشد ترکه به طریق ذیل تقسیم می‌شود: اگر جد یا جده تنها باشد اعم از ابی یا امی تمام ترکه به او تعلق می گیرد .

اگر اجداد و جدات متعدد باشند در صورتی که ابی باشند ذکور دو برابر اناث می برد و اگر همه امی‌باشند بین آن ها بالسویه تقسیم می‌گردد .

اگر جد یا جده ابی و جد یا جده امی با هم باشند ثلث ترکه به جد یا جده امی می رسد و در صورت تعدد اجداد امی آن ثلث بین آن ها بالسویه تقسیم می‌شود و دو ثلث دیگر به جد یا جده ابی می رسد و در صورت تعدد، حصه ي ذکور از آن دو ثلث دو برابر حصه ي اناث خواهد بود .

هر گاه میت اجداد و کلاله با هم داشته باشد دو ثلث ترکه به وراثی می رسد که از طرف پدر قرابت دارند و در تقسیم آن حصه ي ذکور دو برابر اناث خواهد بود و یک ثلث به وراثی می رسد که از طرف مادر قرابت دارند و بین خود بالسویه تقسیم می نمایند . لیکن اگر خویش مادري فقط یک برادر یا یک خواهر امی‌باشد فقط سدس ترکه به او تعلق خواهد گرفت.

در تمام صور مذکوره در مواد فوق اگر براي میت نه برادر باشد و نه خواهر، اولاد اخوه قائم مقام آن ها شده و با اجداد ارث می برن د در این صورت تقسیم ارث نسبت به اولاد اخوه بر حسب نسل به عمل می آید : یعنی هر نسل حصه کسی را می برد که به واسطه ي او به میت می رسد بنابراین اولاد اخوه ي ابوینی یا ابی حصه ي اخوه ابوینی یا ابی تنها و اولاد کلاله امی حصه کلاله امی را می برند . در تقسیم بین افر اد یک نسل اگر اولاد اخوه ي ابوینی یا ابی تنهاباشند ذکور دو برابر اناث می برد و اگر از کلاله امی‌باشند بالسویه تقسیم می کنند.

در صورت اجتماع کلاله ابوینی و ابی و امی، کلاله ابی ارث نمی برد.

در تمام مواد مذکور در این مبحث هر یک از زوجین که باشد فرض خود را از اصل ترکه می برد و این فرض عبارت است از نصف اصل ترکه براي زوج و ربع آن براي زوجه . متقربین به مادر هم اعم از اجداد یا کلاله فرض خود را از اصل ترکه می برند . هر گاه به واسطه ورود زوج یا زوجه نقصی موجود گردد نقص بر کلاله ابوینی یا ابی یا بر ا جداد ابی وارد می‌شود.

هر گاه براي میت وراث طبقه دوم نباشد ترکه او به وراث طبقه سوم می رسد.

هر یک از وراث طبقه سوم اگر تنها باشد تمام ارث را می برد و اگر متعدد باشند ترکه بین آن ها بر طبق مواد ذیل تقسی م می‌شود.

اگر میت اعمام یا اخوال ابوینی داشته باشد اعمام یا اخوال ابی ارث نمی برند در صورت نبودن اعمام یا اخوال ابوینی اعمام یا اخوال ابی حصه ي آن ها را می برند.

هر گاه وراث متوفی، چند نفر عمو یا چند نفر عمه باشند ترکه ي بین آن ها بالسویه تقسیم می‌شود در صورتی که همه ي آن ها ابوینی یا همه ابی یا همه امی‌باشند . هر گاه عمو و عمه با هم باشند در صورتی که همه امی‌باشند ترکه را بالسویه تقسیم می نمایند و در صورتی که همه ابوینی یا ابی باشند حصه ذکور دو برابر اناث خواهد بود.