قانون مدنی و آیین دادرسی مدنی

مقررات ماده ۷ و مواد ٩۶٢ تا ٧٩۴ این قانون تا حدي به موقع اجرا گذارده می‌شود که مخالف عهود بین المللی که دولت ایران آن را امضا کرده و یا مخالف با قوانین مخصوصه نباشد.

محکمه نمی‌تواند قوانین خارجی و یا قراردادهاي خصوصی را که بر خلاف اخلاق حسنه بوده و یا به واسطه ي جریحه دار کردن احساسات جامعه یا به علت دیگر مخالف با نظم عمومی محسوب می‌شود به موقع اجرا گذارد اگر چه اجراي قوانین مزبو ر اصولاً مجاز باشد.

اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب می شوند: ۱- کلیه ي ساکنین ایران به استثناي اشخاصی که تبعیت خارجی آن ها مسلم باشد . تبعیت خارجی کسانی مسلم است که مدارك تابعیت آن ها مورد اعتراض دولت ایران نباشد؛ ۲- کسانی که پدر آن ه ا ایرانی است اعم از این که در ایران یا درخارجه متولد شده باشند؛ ۳- کسانی که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشند؛ ۴ - کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آن ها در ایران متولد شده به وجود آمده اند؛ ۵ - کسانی که در ایران از پدري که ت بعه خارجه است به وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به هجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند والا قبول شدن آن ها به تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود که مطابق قانون براي تحصیل تابعیت ایران مقرر است؛ ۶ - هر زن تبعه ي خارجی که شوهر ایران ی اختیار کند؛ ۷- هر تبعه ي خارجی که تابعیت ایران را تحصیل کرده باشد.

تبصره : اطفال متولد از نمایندگان سیاسی و قنسولی خارجه مشمول فقره۴ و۵ نخواهند بود.

پس از رسیدن به سن ۸۱ سال تمام بخواهند تابعیت پدر خود را قبول کنند باید ظرف یک سال درخواست کتبی به ضمیمه ي تصدیق دولت متبوع پدرشان دایر به این که آن ها را تبعه خود خواهد شناخت به وزارت امور خارجه تسلیم نمایند. ب- هر گاه اشخاص مذکور در بند۵

پس از رسیدن به سن ۸۱ سال تمام بخواهند به تابعیت پدر خود باقی بمانند باید ظرف یک سال درخواست کتبی به ضمیمه ي تصدیق دولت متبوع پدرشان دایر به این که آن ها را تبعه خود خواهد شناخت به وزارت امور خارجه تسلیم نمایند.

الف- هر گاه اشخاص مذکور در بند۴

نسبت به اطفالی که در ایران از اتباع دولی متولد شده اند که در مملکت متبوع آن ها اطفال متولد از ات باع ایرانی را به موجب مقررات تبعه خود محسوب داشته و رجوع آن ها را به تبعیت ایران منوط به اجازه می کنند معامله متقابله خواهد شد.

اشخاصی که داراي شرایط ذیل باشند می‌توانند تابعیت ایران را تحصیل کنند: ۱- به سن هجده سال تمام رسیده باشند؛ ۲- پنج سال اع م از متوالی یا متناوب در ایران ساکن بوده باشند؛ ۳- فراري از خدمت نظامی نباشند؛ ۴ - در هیچ مملکتی به جنحه ي مهم یا جنایت غیرسیاسی محکوم نشده باشند. در مورد فقره ي دوم این ماده مدت اقامت در خارجه براي خدمت دولت ایران در حکم اقامت در خاك ایران است.

کس انی که به امور عام المنفعه ي ایران خدمت یا مساعدت شایانی کرده باشند و همچنین اشخاصی که داراي عیال ایرانی هستند و از او اولاد دارند و یا داراي مقامات عالی علمی و متخصص در امور عام المنفعه می‌باشند و تقاضاي ورود به تابعیت دولت جمهوري اسلامی ایران را مینمایند در صورتی که دولت ورود آن ها را به تابعیت دولت جمهوري اسلامی ایران صلاح بداند بدون رعایت شرط اقامت ممکن است با تصویب هیأت وزیران به تابعیت ایران قبول شوند.

حذف شده است.

اشخاصی که تحصیل تابعیت ایرانی نموده یا بنمایند از کلیه ي حقوقی که برا ي ایرانیان مقرر است بهره مند می شوند لیکن نمی‌توانند به مقامات ذیل نائل گردند: ۱- ریاست جمهوري و معاونین او ۲- عضویت در شوراي نگهبان و ریاست قوه قضاییه ۳- وزارت و کفالت وزارت و استانداري و فرمانداري ۴ - عضویت در مجلس شوراي اسلامی ۵ - عضویت شوراهاي استان و شه رستان و شهر ۶ - استخدام در وزارت امور خارجه و نیز احراز هر گونه پست و مأموریت سیاسی ۷- قضاوت ۸- عالی ترین رده فرماندهی در ارتش و سپاه و نیروي انتظامی ۹- تصدي پست هاي مهم اطلاعاتی و امنیتی

درخواست تابعیت باید مستقیماً یا به توسط حکام یا ولات به وزار ت امور خارجه تسلیم شده و داراي منضمات ذیل باشد: ۱- سواد مصدق اسناد هویت تقاضاکننده و عیال و اولاد او؛ ۲- تصدیقنامه ي نظمیه دایر به تعیین مدت اقامت تقاضاکننده در ایران و نداشتن سوءسابقه و داشتن مکنت کافی یا شغل معین براي تأمین معاش . وزارت امور خارجه در صورت لزوم اطلاعات راجعه به شخص تقاضاکننده را تکمیل و آن را به هیأت وزرا ارسال خواهد نمود تا هیأت مزبور در قبول یا رد آن تصمیم مقتضی اتخاذ کند . در صورت قبول شدن تقاضا، سند تابعیت به درخواست کننده تسلیم خواهد شد.

زن و اولاد صغیر کسانی که بر طبق این قانو ن تحصیل تابعیت ایران می نمایند تبعه ي دولت ایران شناخته می شوند ولی زن در ظرف یک سال از تاریخ صدور سند تابعیت شوهر و اولاد صغیر در ظرف یک سال از تاریخ رسیدن به سن هجده سال تمام می‌توانند اظهاریه ي کتبی به وزارت امور خارجه داده و تابعیت مملکت سابق شوهر و یا پدر را قبول کند لیکن به اظهاریه ي اولاد اعم از ذکور و اناث باید تصدیق مذکور در ماده ۷۷۹ ضمیمه شود.

تحصیل تابعیت ایرانی پدر به هیچ وجه درباره اولاد او که در تاریخ تقاضانامه به سن هجده سال تمام رسیده اند مؤثر نمی‌باشد.

زن غیرایرانی که در ن تیجه ي ازدواج، ایرانی می‌شود می‌تواند بعد از طلاق یا فوت شوهر ایرانی به تابعیت اول خود رجوع نماید مشروط بر این که وزارت امور خارجه را کتباً مطلع کند ولی هر زن شوهر مرده که از شوهر سابق خود اولاد دارد نمی‌تواند مادام که اولاد او به سن هجده سال تمام نرسیده ا ز این حق استفاده کند و در هر حال زنی که مطابق این ماده تبعه ي خارجه می‌شود حق داشتن اموال غیرمنقوله نخواهد داشت مگر در حدودي که این حق به اتباع خارجه داده شده باشد و هر گاه داراي اموال غیرمنقول بیش از آن چه که براي اتباع خارجه داشتن آن جایز است بوده یا بعد اً به ارث، اموال غیرمنقولی بیش از حد آن به او برسد باید در ظرف یک سال از تاریخ خروج از تابعیت ایران یا داراشدن ملک در مورد ارث مقدار مازاد را به نحوي از انحا به اتباع ایران منتقل کند والا اموال مزبور با نظارت مدعی العموم محل، به فروش رسیده پس از وضع مخارج فروش، قیمت به آن ها داده خواهد شد.

زن ایرانی که با تبعه ي خارجه مزاوجت می نماید به تابعیت ایرانی خود باقی خواهد ماند مگر این که مطابق قانون مملکت زوج، تابعیت شوهر به واسطه ي وقوع عقد ازدواج به زوجه تحمیل شود ولی در هر صورت بعد از وفات شوهر و یا تف ریق، به صرف تقدیم درخواست به وزارت امور خارجه به انضمام ورقه ي تصدیق فوت شوهر و یا سند تفریق، تابعیت اصلیه زن با جمیع حقوق و امتیازات راجعه به آن مجدداً به او تعلق خواهد گرفت. تبصره ۱ : هر گاه قانون تابعیت مملکت زوج، زن را بین حفظ تابعیت اصلی و تابعیت زوج م خیر بگذارد در این مورد زن ایرانی که بخواهد تابعیت مملکت زوج را دارا شود و علل موجهی هم براي تقاضاي خود در دست داشته باشد به شرط تقدیم تقاضانامه ي کتبی به وزارت امور خارجه ممکن است با تقاضاي او موافقت گردد. تبصره ۲ :زن هاي ایرانی که بر اثر ازدواج تابعیت خار جی را تحصیل می کنند حق داشتن اموال غیرمنقول را در صورتی که موجب سلطه ي خارجی گردد ندارند . تشخیص این امر با کمیسیونی متشکل از نمایندگان وزارتخانه هاي امور خارجه، کشور و اطلاعات است. مقررات ماده ۸۸۹ و تبصره آن در قسمت خروج ایرانیانی که تابعیت خود را ترك نمود ه اند شامل زنان مزبور نخواهد بود.

اتباع ایران نمی‌توانند تبعیت خود را ترك کنند مگر به شرایط ذیل: ۱- به سن ٢۵ سال تمام رسیده باشند؛ ۲- هیأت وزرا، خروج از تابعیت آنان را اجازه دهد؛ ۳- قبلاً تعهد نمایند که در ظرف یک سال از تاریخ ترك تابعیتحقوق خود ر ا بر اموال غیرمنقول که در ایران دارا می‌باشند و یا ممکن است بالوراثه دارا شوند ولو قوانین ایران اجازه ي تملک ان را به اتباع خارجه بدهد به نحوي از انحا به اتباع ایرانی منتقل کنند . زوجه و اطفال کسی که بر طبق این ماده ترك تابعیت می نماید اعم از این که اطفال م زبور صغیر یا کبیر باشند از تبعیت ایرانی خارج نمی گردند مگر این که اجازه ي هیأت وزرا شامل آن ها هم باشد؛ ۴ - خدمت تحت السلاح خود را انجام داده باشند. تبصره الف : کسانی که بر طبق این ماده مبادرت به تقاضاي ترکت ابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجراي مقرراتی که ضمن بند)۳ (از این ماده درباره ي آنان مقرر است باید ظرف مدت سه ماه از تاریخ صدور سند ترك تابعیت، از ایران خارج شوند . چنان چه ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه، امر به اخراج آن ها و فروش اموالشان صادر خواهند نمود و تمدید مهلت مقرره ي ف وق حداکثر تا یک سال موکول به موافقت وزارت امور خارجه می‌باشد. تبصره ب : هیأت وزیران می‌تواند ضمن تصویب ترك تابعیت زن ایرانی بی شوهر ترك تابعیت فرزندان او را نیز که فاقد پدر و جد پدري هستند و کمتر از ۸۱ سال تمام دارند و یا به جهات دیگري محجورند اجازه دهد .فر زندان زن مذکور نیز که به سن ٢۵ سال تمام نرسیده باشند می‌توانند به تابعیت از درخواست مادر، تقاضاي ترك تابعیت نمایند.

هر تبعه ایرانی که بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ ۱۰۲۸ شمسی تابعیت خارجی تحصیل کرده باشد، تبعیت خارجی او کأن لم یکن بوده و تب عه ي ایران شناخته می‌شود ولی در عین حال کلیه ي اموال غیرمنقوله ي او با نظارت مدعی العموم محل به فروش رسیده و پس از وضع مخارج فروش، قیمت آن به او داده خواهد شد و به علاوه از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن هاي ایالتی و ولایتی و بل دي و هر گونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود.

تبصره : هیأت وزیران می‌تواند بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد . به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ي ورود به ایران یا اقامت می‌توان داد.

از اتباع ایران کسی که خود یا پدرشان موافق مقررات، تبدیل تابعیت کرده باشند و بخواهند به تبعیت اصلیه خود رجوع نمایند به مجرد درخواست به تابعیت ایران قبول خواهند شد مگر آن که دولت تابعیت آن ها را صلاح نداند.

تکالیف مربوط به اجراي قانون تابعیت و ا خذ مخارج دفتري در مورد کسانی که تقاضاي تابعیت یا ترك تابعیت دولت جمهوري اسلامی ایران و تقاضاي بقا بر تابعیت اصلی را دارند به موجب آیین نامه اي که به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید معین خواهد شد.

سجل احوال هر کس به موجب دفاتري که براي این امر مقرر است معین می‌شود.

امور ذیل باید در ظرف مدت و به طریقی که به موجب قوانین یا نظامات مخصوصه مقرر است به دایره سجل احوال اطلاع داده شود: ۱- ولادت هر طفل و همچنین سقط هر جنین که بعد از ماه ششم از تاریخ حمل واقع شود؛ ۲- ازدواج اعم از دائم و منقطع؛ ۳- طلاق اعم از بائن و رجعی و همچنین بذل مدت؛ ۴ - وفات هر شخص.

حکم موت فرضی غایب که بر طبق مقررات کتاب پنجم از جلد دوم این قانون صادر می‌شود باید در دفتر سجل احوال ثبت شود.

تغییر مطالبی که در دفاتر سجل احوال ثبت شده اس ت ممکن نیست مگر به موجب حکم محکمه.

اگر عدم صحت مطالبی که به دایره ي سجل احوال اظهار شده است در محکمه ثابت گردد یا هویت کسی که در دفتر سجل احوال به عنوان مجهول الهویه قید شده است معین شود و یا حکم فوت فرضی غایب ابطال گردد مراتب باید در دفاتر مربوطه سجل احوال قید شود.

هر کس باید داراي نام خانوادگی باشد .اتخاذ نام هاي مخصوصی که به موجب نظامنامه ي اداره ي سجل احوال معین می‌شود، ممنوع است.

هر کس که اسم خانوادگی او را دیگري بدون حق اتخاذ کرده باشد می‌تواند اقامه ي دعوا کرده و در حدود قو انین مربوطه تغییر نام خانوادگی غاصب را بخواهد . اگر کسی نام خانوادگی خود را که در دفاتر سجل احوال ثبت کرده است مطابق مقررات مربوطه به این امر تغییر دهد هر ذي نفعمی‌تواند در ظرف مدت و به طریقی که در قوانین یا نظامات مخصوصه مقرر است اعتراض کند.

سند و لادت اشخاصی که ولادت آن ها در مدت قانونی به دایره ي سجل احوال اظهار شده است سند رسمی محسوب خواهد بود.

سایر مطالب راجع به سجل احوال به موجب قوانین و نظامنامه هاي مخصوصه مقرر است.

مأمورین قونسولی ایران در خارجه باید نسبت به ایرانیان مقیم حوزه ي مأموریت خود وظایفی را که به موجب قوانین و نظامات جاریه به عهده ي دوایر سجل احوال مقرر است انجام دهند.

اقامتگاه هر شخصی عبارت از محلی است که شخص در آن جا سکونت داشته و مرکز مهم امور او نیز در آن جا باشد .اگر محل سکو نت شخصی غیر از مرکز مهم امور او باشد مرکز امور او اقامتگاه محسوب است .اقامتگاه اشخاص حقوقی مرکز عملیات آن ها خواهد بود.

هیچ کس نمی‌تواند بیش از یک اقامتگاه داشته باشد.

تغییر اقامتگاه به وسیله ي سکونت حقیقی در محل دیگر به عمل می آید مشرو ط بر این که مرکز مهم امور او نیز به همان محل انتقال یافته باشد.

اقامتگاه زن شوهردار همان اقامتگاه شوهر است مع ذلک زنی که شوهر او اقامتگاه معلومی ندارد و همچنین زنی که با رضایت شوهر خود و یا با اجازه ي محکمه مسکن علی حده اختیار کرده می‌تواند اقامت گاه شخصی علی حده نیز داشته باشد.

اقامتگاه صغیر و محجور همان اقامتگاه ولی یا قیم آن ها است.

اقامتگاه مأمورین دولتی، محلی است که در آن جا مأموریت ثابت دارند.

اقامتگاه افراد نظامی که در ساخلو هستند محل ساخلوي آن ها است.

اگر اشخاص کبیر که معمولاً نزد دیگري کار یا خدمت می کنند در منزل کارفرما یا مخدوم خود سکونت داشته باشند اقامتگاه آن ها همان اقامتگاه کارفرما یا مخدوم آن ها خواهد بود.

اگر ضمن معامله یا قراردادي طرفین معامله یا یکی از آن ها براي اجراي تعهدات حاصله از آن معامله محلی غیر از اقامتگاه حقیقی خود انتخاب کرده باشد نسبت به دعاوي راجعه به آن معامله محلی که انتخاب شده است اقامتگاه او محسوب خواهد شد و همچنین است در صورتی که براي ابلاغ اوراق دعوي و احضار و اخطار محلی را غیر از اقامتگاه حقیقی خود معین کند. کتاب پنجم- در غایب مفقودالاثر

غایب مفقودالاثر کسی است که از غیبت او مدت بالنسبه مدیدي گذشته و از او به هیچ وجه خبري نباشد.

اگر غایب مفقودالاثر براي اداره ًي اموال خود تکلیفی معین نکرده باشد و کسی هم نباشد که قانونا حق تصدي امور او را داشته باشد محکمه براي اداره اموال او یک نفر امین معین می کند و تقاضاي تعیین امین فقط از طرف مدعی العموم و اشخاص ذي نفع در این امر قبول می‌شود.

محکمه می‌تواند از امینی که معین می کند تقاضاي ضامن یا تضمینات دیگر نماید.