قانون مدنی و آیین دادرسی مدنی

اگر قیمت مال پیدا شده، یک درهم که وزن آن۶/۲۱ نخود نقره یا بیشتر باشد، پیداکننده باید یک سال تعریف کند و اگر در مدت مزبور صاحب مال پیدا نشد، مشارالیه مختار است که آن را به طور امانت نگاه دارد یا تصرف دیگري در آن بکند، در صورتی که آن را به طور امانت نگاه دارد و بدون تقص یر او تلف شود، ضامن نخواهد بود.

تبصره : در صورتی که پیداکننده ي مال از همان ابتدا یا پیش از پایان مدت یک سال، علم حاصل کند که تعریف، بی فایده است و یا از یافتن صاحب مال مأیوس گردد، تکلیف تعریف از او ساقط می‌شود.

تعریف اشیاي پیداشده عبارت است از نشر و اعلان بر حسب مقررات شرعی به نحوي که بتوان گفت که عادتاً به اطلاع اهالی محل رسیده است .

هر کس در بیابان یا خرابه که خالی از سکنه بوده و مالک خاصی ندارد مالی پیدا کند می‌تواند آن را تملک کند و محتاج به تعریف نیست مگر این که معلوم باشد که مال عهد زمان حاضر است در این صورت در حکم سایر اشیاي پیدا شده در آبادي خواهد بود.

اگر کسی در ملک غیر یا ملکی که از غیر خریده، مالی پیدا کند و احتمال بدهد که مال مالک فعلی یا مالکین سابق است باید به آن ها اطلاع بدهد، اگر آن ها مدعی مالکیت شدند و به قراین، مالکیت آن ها معلوم شد باید به آن ها بدهد والا به طریقی که فوقاً مقرر است رفتار نماید.

اگر مالی که پیدا شده است ممکن نیست باقی بماند و فاسد می‌شود باید به قیمت عادله فروخته شود و قیمت آن در حکم خود مال پیدا شده خواهد بود.

اگر مال پیدا شده در زمان تعریف، بدون تقصیر پیداکننده، تلف شود مشارالیه ضامن نخواهد بود.

منافعی که از مال پیدا شده حاصل می‌شود قبل از تملک، متعلق به صاحب آن است و بعد از تملک، مال پیداکننده است .

حیوان گم شده)ضاله (عبا رت از هر حیوان مملوکی است که بدون متصرف یافت شود ولی اگر حیوان مزبور در چراگاه یا نزدیک آبی یافت شود یا متمکن از دفاع خود در مقابل حیوانات درنده باشد ضاله محسوب نمی‌گردد.

هر کس حیوان ضاله پیدا نماید باید آن را به مالک آن رد کند و اگر مالک را نشناس د باید به حاکم یا قائم مقام او تسلیم کند والا ضامن خواهد بود اگر چه آن را بعد از تصرف رها کرده باشد.

اگر حیوان گم شده در نقاط مسکونه یافت شود و پیداکننده با دسترسی به حاکم یا قائم مقام او، آن را تسلیم نکند حق مطالبه ي مخارج نگاهداري آن را از مالک نخواهد داشت . هر گاه حیوان ضاله در نقاط غیرمسکونه یافت شود پیداکننده می‌تواند مخارج نگاهداري آن را از مالک مطالبه کند مشروط بر این که از حیوان انتفاعی نبرده باشد و الا مخارج نگاهداري با منافع حاصله احتساب و پیداکننده یا مالک فقط براي بقیه، حق رجوع به یکدی گر را خواهند داشت .

دفینه، مالی است که در زمین یا بنایی دفن شده و بر حسب اتفاق و تصادف پیدا می‌شود.

دفینه اي که مالک آن معلوم نباشد ملک کسی است که آن را پیدا کرده است .

اگر کسی در ملک غیر، دفینه پیدا نماید ب اید به مالک اطلاع دهد، اگر مالک زمین مدعی مالکیت دفینه شد و آن را ثابت کرد، دفینه به مدعی مالکیت تعلق می گیرد.

دفینه که در اراضی مباحه کشف شود متعلق به مستخرج آن است .

جواهري که از دریا استخراج می‌شود ملک کسی است که آن را استخراج کرده اس ت و آن چه که آب به ساحل می اندازد ملک کسی است که آن را حیازت نماید.

مالی که در دریا غرق شده و مالک از آن اعراض کرده است مال کسی است که آن را بیرون بیاورد.

شکار کردن، موجب تملک است .

شکار حیوانات اهلی و حیوان ات دیگري که علامت مالکیت در آن باشد موجب تملک نمی‌شود.

اگر کسی کندو یا محلی براي زنبور عسل تهیه کند زنبور عسلی که در آن جمع می شوند ملک آن شخص است .همین طور است حکم کبوتر که در برج کبوتر جمع شود.

مقررات دیگر راجع به شکار به موجب نظامات مخصوصه معین خواهد شد.

عقد عبارت است از این که یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امري نمایند و مورد قبول آن ها باشد.

عقود و معاملات به اقسام ذیل م نقسم می شوند :لازم، جایز، خیاري، منجز و معلق.

عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین معامله، حق فسخ آن را نداشته باشد مگر در موارد معینه .

عقد جایز آن است که هر یک از طرفین بتواند هر وقتی بخواهد آن را فسخ کند.

عقد ممکن است که نسبت ب ه یک طرف لازم باشد و نسبت به طرف دیگر جایز.

عقد خیاري آن است که براي طرفین یا یکی از آن ها یا براي ثالثی اختیار فسخ باشد.

عقد منجز آن است که تأثیر آن بر حسب انشاء، موقوف به امر دیگري نباشد والا معلق خواهد بود.

براي صحت هر معامله شرایط ذیل اساسی است : ۱- قصد طرفین و رضاي آن ها ۲- اهلیت طرفین ۳- موضوع معین که مورد معامله باشد. ۴ - مشروعیت جهت معامله

عقد محقق می‌شود به قصد انشاء به شرط مقرو ن بودن به چیزي که دلالت بر قصد کند.

در مواردي که براي طرفین یا یکی از آنها تلفظ ممکن نباشد، اشاره که مبین قصد و رضا باشد کافی است .

انشاء معامله ممکن است به وسیله ي عملی که مبین قصد و رضا باشد مثل قبض و اقباض حاصل گردد مگر در مواردي که قا نون استثناء کرده باشد.

الفاظ و اشارات و اعمال دیگر که متعاملین به وسیله ي آن، انشاء معامله می نمایند باید موافق باشد به نحوي که احد طرفین، همان عقدي را قبول کند که طرف دیگر قصد انشاء آن را داشته است والا معامله باطل خواهد بود.

اگر کسی در حال مستی یا بیهوشی یا در خواب معامله نماید آن معامله به واسطه ي فقدان قصد باطل است .

کسی که معامله می کند آن معامله براي خود آن شخصمحسوب است مگر این که در موقع عقد خلاف آن را تصریح نماید یا بعد، خلاف آن ثابت شود مع ذلک ممکن است در ضمن معامله که شخص براي خود می کند تعهدي هم به نفع شخص ثالثی بنماید.

در صورتی که ثمن یا مثمن معامله، عین متعلق به غیر باشد، آن معامله براي صاحب عین خواهد بود.

ممکن است طرفین یا یکی از آن ها به وکالت از غیر اقدام بنماید و نیز ممکن است که یک نفر به وکا لت از طرف متعاملین، این اقدام را به عمل آورد.

رضاي حاصل در نتیجه ي اشتباه یا اکراه، موجب نفوذ معامله نیست .

اشتباه وقتی موجب عدم نفوذ معامله است که مربوط به خود موضوع معامله باشد.

اشتباه در شخص طرف، به صحت معامله خللی وارد نمی آورد مگر در مواردي که شخصیت طرف علت عمده عقد بوده باشد.

اکراه به اعمالی حاصل می‌شود که مؤثر در شخص با شعوري بوده و او را نسبت به جان یا مال یا آبروي خود تهدید کند به نحوي که عادتاً قابل تحمل نباشد . در مورد اعمال اکراه آمیز سن و شخصیت و اخلاق و مرد یا زن بودن شخص باید در نظر گرفته شود.